وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً . « 1 » پروردگارت فرمان داده كه جز او را نپرستيد و به پدر و مادر ، نيكى كنيد . آيا « خفض جناح » كه نوعى اظهار ذلت و كوچكى است - و در آيه پيش به آن دستور داده است - همان احسان و نيكى نيست كه در اين آيه شريفه به آن امر شده و هم رديف با عبادت خدا قرار گرفته است ؟ آيا از اين آيه به دست نمىآيد كه هر خضوع و اظهار ذلت براى غير خدا نمىتواند ، شرك به خدا باشد ؟ 2 - گاهى هم ممكن است انسانى براى انسان ديگر ، مقام و منصب خاصى از سوى خدا معتقد باشد و در اثر همان اعتقاد و احساس در برابر وى خضوع و تذلل كند ولى اين عقيده باطل باشد و اين خضوع و تذلل بدون اذن پروردگار انجام گيرد ، مانند خضوع و تذللى كه پيروان اديان و مذاهب باطل در برابر رهبران و پيشوايان خود انجام مىدهند . شكى در اين نيست كه اين نوع خضوع و تذلل ، افترا به خدا و بدعت در دين است و به دلايل چهارگانه ( قرآن - سنت - عقل - اجماع ) حرام و ممنوع است چنان كه خداوند مىفرمايد : فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً . « 2 » كيست ظالم‌تر از آن كه به خدا افترا ببندد و نسبتى دروغ به او دهد . 3 - گاهى هم انسان در برابر انسان ديگر اظهار كوچكى مىكند ولى به اذن و فرمان خدا ، مانند اظهار ادب و كوچكى در برابر پيامبر ( ص ) و جانشينان وى و يا خضوع در برابر هر انسان مؤمن و يا هر چيزى كه به خدا نسبتى دارد و در اثر همان نسبت ، مقام و منزلتى را در پيشگاه خدا به دست آورده است ، مانند : مسجد ، قرآن ، حجر الاسود و امثال اين‌ها كه به خدا منسوبند . اين گونه خضوع و اظهار تذلل نه تنها با توحيد خداوند منافات ندارد و خالى از اشكال است بلكه از نظر خداوند بسيار محبوب و مورد پسند است چنان كه مىفرمايد : فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ . « 3 » خداوند به زودى افرادى را مىآورد كه دوستشان مىدارد و آنان نيز خدا را دوست مىدارند .

--> ( 1 ) بنى اسرائيل / 23 . ( 2 ) كهف / 15 . ( 3 ) مائده / 54 .